गणेशोत्सवासाठी कोकणात जाणाऱ्यांसाठी विशेष टोलमाफी पास पर्यूषण पर्वात दोन दिवस कत्तलखाने राहणार बंद २९ टक्के कोसळला या गेमिंग कंपनीचा शेअर Asia Cup मध्ये भारत-पाक आमने सामने- सरकारने दिली परवानगी 12 आणि 28 टक्क्यांचा GST स्लॅब होणार रद्द, सर्वसामान्यांना फायदा अमेरिकेत छत्रपती शिवरायांच्या कीर्तीरथाची भव्यदिव्य मिरवणूक कानात ईअर फोन असल्याने युवकाचा मृत्यू पोस्ट झाले अत्याधुनिक – अ‍ॅडव्हान्स पोस्टल टेक्नॉलॉजी प्लॅटफॉर्म सुरु BSNL ची मान्सून ऑफर – 1 महिना मोफत इंटरनेट गणेश विसर्जनाच्या पार्श्वभुमीवर सामाजिक सलोख्यासाठी हजरत महंमद पैगंबर जयंती ८ सप्टेंबर रोजी होणार .. आशिया चषक स्पर्धेसाठी भारतीय क्रिकेट संघ जाहीर निवृत्त न्यायमूर्ती बी सुदर्शन रेड्डी विरोधी पक्षाचे उपराष्ट्रपतीपदाचे उमेदवार प्रवासाला तब्बल बारा तास, मग टोल का द्यावा, सर्वोच्च न्यायालयाचा सवाल उपमुख्यमंत्री शिंदेंनी जाहीर केले ‘लाडकी सून’ अभियान मुंबईसह ठाणे, पालघर जिल्ह्यातील शाळांना आज सुट्टी… कृष्णा आणि वारणा नदीच्या पाणी पातळीत वाढ… उच्च न्यायालयाचे कोल्हापूर सर्किट बेंच झाले सुरू मतदार यादीबाबतचे आरोप शपथपत्रासह करा अन्यथा माफी मागा… शिक्षक अभियोग्यता व बुद्धीमत्ता चाचणी परीक्षेचा निकाल १८ ऑगस्टला जालन्यात मुसळधार पावसाने नदी नाले तुडुंब… मुंबईत पागडीधारकांना आदित्य ठाकरेंकडून पुनर्वसनाची हमी कॅडबरी डेअरी मिल्कच्या रॅपरवर खास मराठीत शब्द पहिल्याच दिवशी FASTag वार्षिक पासला भरभरुन प्रतिसाद, १.४ लाखांहून अधिक नोंदणी राज्यात १६ ते २१ ऑगस्ट दरम्यान अतिवृष्टीचा इशारा मुख्यमंत्र्यांच्या हस्ते डबेवाला आंतरराष्ट्रीय अनुभव केंद्राचे उद्घाटन लवकरच ‘मुंबई विदिन ५९ मिनिट्स’ स्वप्न पूर्ण होणार डबेवाला बांधवांना २५.५० लाखांत ५०० चौ.फुटांचे घर बेस्ट पतपेढीच्या निवडणुकीत सर्व घटकांना सोबत घेऊन विकास करणार ! नारळी पौर्णिमेला वरळीत हुल्लडबाजी करणाऱ्या उबाठा गटावर कारवाई करा BSF मध्ये 1121 जागांसाठी भरती; 10वी-12वी व ITI करु शकतात अर्ज 15 ऑगस्टपासून सुरू होणार FASTag Pass गणेशोत्सव काळात मुंबईत ‘डीजे’ला बंदी दादरमध्ये इमारतीच्या छतावर कबुतरखाना सुरू आधार कार्ड, व्होटर कार्ड,रेशन कार्ड हे नागरिकत्त्वाचे पुरावे नाहीत 15 ऑगस्ट रोजी कल्याण-डोंबिवलीत मांसाहार बंदी इथेनॉल पुरवठ्यात उ.प्रदेश पहिल्या तर महाराष्ट्र दुसर्‍या स्थानी हेपेटायटीस D पासून कर्करोगाचा धोका असल्याचा WHO चा निर्वाळा दहिहंडी सराव करताना 11 वर्षीय बालकाने गमावला जीव अमेरिकेच्या टॅरिफमुळे दोन अब्ज डॉलरची कोळंबी निर्यात धोक्यात सिंचन तलाव धोक्यात; भिंत खचली, २०० एकर शेतीला धोका…. हुतात्मा स्मारकाच ऐतिहासिक महत्त्व टिकले पाहिजे - आमदार सचिन अहिर रेल्वेकडून इतर प्रवाशांसह मुंबईकरांसाठी सुरक्षेच्या नव्या उपाययोजना राजकीय पक्षाचा चेहरा राहिलेली व्यक्ति न्यायालयाचा चेहरा असणे योग्य आहे का ? सरकारने लोकसभेत सादर केलेले आयकर विधेयक घेतले मागे अमेरिकेच्या टॅरिफचा भारतीय वस्त्रोद्योगाला मोठा फटका ठाणे जिल्ह्यातील या शहरात लवकरच सुरु होणार ‘पॉड टॅक्सी’ सेवा माथेरानची हातरिक्षा बंद करा – सर्वोच्च न्यायालयाचा आदेश कबुतरांना अन्न-पाणी देण्यावर उच्च न्यायालयाची बंदी कायम एक पडदा सिनेमागृहाबाबत संयुक्त समिती कोल्हापूरकर जिंकले, महादेवी हत्तीण पुन्हा येणार नांदणी मठात उत्तराखंडला गेलेले महाराष्ट्रातील सर्व पर्यटक सुखरूप ज्योतिर्लिंग विकास आराखड्यांच्या अंमलबजावणीसाठी सनदी अधिकाऱ्यांची नियुक्ती उत्तरकाशीमध्ये ढगफुटीमुळे हाहाकार, ४ जणांचा मृत्यू, अनेकजण बेपत्ता भाजपाचे पदाधिकारी बनले न्यायाधीश, न्यायपालिकेचा निष्पक्षपणा धोक्यात? सेंचुरी मिलचा भूखंड कोणाच्या घशात घालणार? कामगार नेते गोविंदराव मोहिते‌ भायखळ्यात आमदार चषक 2025 ही भव्य हॉलीबॉल स्पर्धा संपन्न शिवसेना प्रभाग 205 च्या वतीने लाडू वाटप नृत्येश्वर संस्थेच्या विद्यार्थ्यांनी तैवानमध्ये भारतीय लोकनृत्यांची केली बहारदार सादरीकरण छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस मेट्रो स्थानकाच्या नामकरणाविरोधात शिवसेनेचे आंदोलन एसटी आता करणार रिटेल (किरकोळ ) इंधन विक्री कबुतरांना खाद्य देणार्‍याविरुद्ध गुन्हे दाखल करण्याचा न्यायालयाचा आदेश काँग्रेसचे माजी आमदार कैलास गोरंट्याल यांचा भाजपामध्ये प्रवेश ‘$1 ट्रिलियन’ अर्थव्यवस्थेकडे महाराष्ट्राची वेगवान वाटचाल! निवडणूक पारदर्शक होण्यासाठी मतदार यादी आधार क्रमांकाशी जोडा राज्यातील महापालिका रुग्णालयांमध्ये महिलांसाठी कर्करोग तपासणीची मोहीम हाती… स्वामीनाथन यांचा जन्मदिन “शाश्वत शेती दिन” म्हणून साजरा राज्य सरकारने जाहीर केले नवे सोशल मीडिया नियम राज ठाकरे आल्यानं कित्येक पटीनं आनंद- उद्धव ठाकरे खडसेंचा जावई पुण्यात रेव्ह पार्टीत रंगेहाथ पकडला गेला लाडकी बहीण योजनेसाठी 26.34 लाख महिला अपात्र जन्मतःच या बालकाच्या नावावर गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड 10 उत्तीर्ण उमेदवारांसाठी IB मध्ये नोकरीची मोठी संधी शाळा, कॉलेज आणि कोचिंग संस्थांसाठी सर्वोच्च न्यायालयाकडून 15 निर्देश जारी मुंबई रेल्वे साखळी स्फोट प्रकरण : हायकोर्टाच्या निकालाला सुप्रीम कोर्टाची स्थगिती भारत आणि ब्रिटन यांच्यातील मुक्त व्यापार करारावर स्वाक्षरी ससून डॉकमधील मच्छीमारांच्या पुनर्वसनासाठी महत्त्वपूर्ण पाऊल मुंबई के समुंदर में दुबे दुबे कर मारेंगे.. ; राज ठाकरे निशिकांत दुबेवर कडाडले सीमाभागातील निपाणी शहरात कन्नड भाषेची सक्ती महायुती सरकारला सत्तेचा माज -माजी मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे मुंबई महाराष्ट्राचीच , मुंबईत मराठी माणसाचाच आवाज बुलंद …. ‘जय गुजरात’ म्हणणारे एकनाथ शिंदे गुजरात व अमित शाहांचे गुलाम म्हाडा लॉटरीचा धडाका; ठाण्यात 2000 घरांसाठी सोडत, वाचा कधी येणार जाहिरात पावसाळ्यात केस का गळतात? अशी घरगुती उपाय करून थांबवा केस गळती NEET सराव परीक्षेत कमी गुण मिळाल्याने वडीलांनी घेतला मुलीचा जीव मध्यमवर्गीयांना कर सवलत आणि कर रचनेतही सुधारणा वित्तमंत्री निर्मला सीतारामन सादर केला नऊ सूत्री अर्थसंकल्प RTE प्रवेशाबद्दल राज्य सरकारने काढलेला अध्यादेश अखेर रद्द, मुंबई हायकोर्टाचा निर्णय मायक्रोसॉफ्टच्या यंत्रणेत बिघाड; जगभरात बँका, विमानतळांचं काम खोळंबलं! राज्यात १००० महाविद्यालयात कौशल्य विकास केंद्रांची स्थापना करण्यात येणार वृद्धांसाठी मोफत तीर्थदर्शन योजनेची घोषणा कोकण रेल्वेची वाहतूक अखेर सुरू विधानपरिषद निवडणुकीत महायुतीने बाजी मारली, सर्व 9 पैकी 9 उमेदवार विजयी केंद्र सरकार या दिवशी पाळणार ‘संविधान हत्या दिवस’ आज मतदान : विधानपरिषद निवडणूक : कोणाचा होणार पराभव? महाराष्ट्र ठरले सर्वोत्कृष्ट कृषी राज्य 23 जुलैला सादर होणार केंद्रीय अर्थसंकल्प विधानपरिषद निवडणुकीत चुरस , अकरा जागांसाठी बारा उमेदवार…. मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजनेत सात महत्वाचे बदल ‘गट क’ च्या रिक्त पदांची भरती MPSC तर्फे करणार शिवसेना ठाकरे गटाचा मुंबई पदवीधरचा बालेकिल्ला कायम देशात आजपासून लागू होणार नवे फौजदारी कायदे टी-20 वर्ल्डकप : तब्बल 11 वर्षांनंतर भारत विश्वविजेता आयसीसी टी-ट्वेंटी वर्ल्ड कप टीम इंडियाच्या नावावर Maharashtra Budget : राज्याच्या अर्थसंकल्पातून महिलांना, शेतकऱ्यांना, युवकांना काय मिळालं? अजित पवारांचे बजेट A To Z अर्थसंकल्प मांडताना अर्थमंत्री अजित पवार यांनी राज्यात मुख्यमंत्री लाडकी योजना लागू करण्यासंदर्भात घोषणा ब्रेकींग: रशियाकडून युक्रेनवर लष्करी कारवाईची घोषणा, जगभरात चिंता!

अर्ध मत्सेंद्रासन

अर्ध मत्सेंद्रासन हे आसन नवनाथापैकी प्रमुख सतगुरु मत्सेन्द्रनाथ स्वामीच्या नावाने ओळखले जाते. कदाचित त्यांनी हे आसन त्याच्या अनुभवाने संशोधनाने शोधले असावे. पण असे सांगितले जाते की स्वामी मत्सेंद्रनाथाच्या आवडीचे असे हे आसन मानले जाते. 

 आपण पाहीले आहे की प्रत्येक आसनामध्ये पाठीच्या कण्याला पुढे अथवा मागे वाकवून अथवा उजव्या किंवा डाव्या बाजूला झुकवून सराव करायचा. अशी बरीच आसने आपण पाहीली तसेच आपण पाठीच्या कण्याला ताण देणारी आसने पण पाहीली. आज जे आसन आपण पाहणार आहोत ते आहे अर्ध मत्सेंद्रासन.  या आसनाच्या अंतिम स्थितीमध्ये पाठीच्या कण्याला सुखकारक पीळ बसतो. त्यामुळे स्नायू, मज्जातंतू फारच ताणले जातात. तर आता आपण याचा पुर्ण अभ्यास करु.

 आसनामध्ये जाण्याची कृती

दोनही पाय पसरुन आरामदायी स्थितीमध्ये रहावे. नंतर शरिर सरळ करावे. डावा पाय गुडघ्यामध्ये दुमडून छातीच्या बाजुस आणावा. नंतर उजवा पाय जमिनीवर दुमडून डावी टाच व पार्श्‍वभाग यामधून सरपटत दोनही हाताच्या सहाय्याने उजवी टाच जनेनंद्रियाजवळ आणावी व स्थिर ठेवावी. उजवा गुडघा जमिनीवर असावा. आता दोनही हाताच्या सहाय्याने डाव्या पायाची पाऊल उजव्या गुडघ्याबाहेर उचलून ठेवावे. पायाचा पंजा पुढील बाजूस असावा. आता डाव्या हाताने डाव्या गुडघ्यास बाहेरच्या बाजूने उजवीकडे दाब द्यावा. उत्तमांगाला डावीकडे पीळ देऊन डावा गुडघ्या उजव्या बाजूच्या बगलेत स्थिर करावा. उजवा हात डाव्या गुडघ्याच्या बाहेरील बाजूने खाली आणावा आणि उजव्या हाताच्या पहील्या बोटाचा हूक करुन न्यावे, डाव्या पायाचा अंगठा पकडावा आता उत्तमांगाचा डावा भाग मागून उजवीकडे झुकवावा, उत्तमांग पाठीच्या कण्यामध्ये सरळ असावे. आता डावा खांदा पाठीमागे उजव्या बाजूस जाईल त्यामुळे पाठीच्या कण्याला सुखावह पीळ बसेल. आता दोनही खांदे एका रेषेमध्ये येतील असा प्रयत्न करावा. आता डावा हात पाठीकडून आणून डाव्या हाताच्या पंजा उजव्या जांघेत ठेवण्याचा प्रयत्न करावा. आता मान खांद्याच्या रेषेत मागे वळवावी व नंतर खांद्यांवर स्थिर करावी. हनुवट खांद्याला समांतर असावी. ही झाली आसनाची अंतिम स्थिती. आता या स्थितीमध्ये प्रयत्नशैथिल्य करावे. चेहर्‍याचे स्नायू शिथील करावे. दोनही हात शिथील असावे. श्‍वासप्रश्‍वास नैसर्गिक असावा आणि मनाला श्‍वासावर केंद्रित करावे. आपल्या क्षमतेनुसार आसनामध्ये रहावे. आसनामधून बाहेर येताना पहील्यांदा मान सरळ करावी. डावा हात पाठीकडून डाव्या बाजूकडे आणावा, डाव्या हाताने डावा गुडघा सोडवून घ्यावा. नंतर डावा पाय दोनही हाताने उजव्या गुडघ्याबाहेर उचलून डावीकडे आणून जमिनीवर ठेवावा. उत्तमांग सरळ करावे. उजवा पाय सरळ करावा नंतर डावा पाय सरळ करावा आणि आरामदायी स्थितीमध्ये जावे. 

आता वरील आसन विरुद्ध दिशेने करावे. डावे उत्तमांग उजव्या बाजूला झुकवून डाव्या पायाची टाच उजव्या बाजूला जननेंद्रियाजवळ ठेवून उजवा पायाचा पंजा डाव्या गुडघ्याबाहेर ठेवून बाकी सर्व कृति वरील प्रमाणे करावी. दोनही बाजूची आसनांची कृती झाल्यावर अर्धमत्सेद्रिंनाचे एक आवर्तन करावे. ज्यांना वरील आसन करता येणे शक्य नाही त्यांनी वक्रासन अथवा उत्तान वक्रासनाचा सराव करावा. चांगला सराव झाल्यावर अर्ध मत्सेंद्रासनाचे आवर्तन करावे.

 आसन कोणी करु नये 

1) ज्यांना हर्निया, अल्सर यांचा त्रास आहे त्यांनी हे आसन करु नये.

2) ज्यांना स्पॉन्डीलायटीस, स्लीपडीस्क यासारखे आजार आहेत त्यांनी हे आसन टाळावे.

3) ज्यांना पाठीच्या कण्याची गंभीर दुखणी आहेत त्यांनी पण हे आसन योग्य मार्गदर्शनाखाली करावे.

आसनामुळे मिळणारे लाभ

1) पोट, छाती, पाठ, पाठीच्या कण्याचे स्नायू यांच्यावर पडणारा दाब व ताण यामुळे मज्जातंतू व तेथील स्नायू बळकट होतात. लवचिक होतात व त्यांची कार्यक्षमता वाढते. 

2) पोटास पीळ पडल्यामुळे यकृत प्लीहा, स्वादूपींड, जठर, मुत्र पींड, मुत्राशय उदरस्थ, लहान व मोठे आतडे येथील अनावश्यक रक्त संचय नाहीसा होता व त्यामुळे पोटातील सर्व अवयवांचे रक्ताभिसरण सुरळीत होते. त्यामुळे त्याचे कार्य सुधारते. 

3) पोटातील गॅसेस कमी होतात.

4) पोटावरील अनावश्यक मेद कमी होतो.

5) मधूमेहाचे रोग्यास ह्या आसनाच्या सरावामुळे फारच फायदा होतो.

6) स्त्री व पुरुषांच्या लैंगिंक ग्रंथींचे कार्य सुधारते. त्यामुळे उत्साह व स्फूर्ती वाढते.

7) स्त्रीयांचे मासिक पाळीतले दोष कमी होतात.

8) मेरुदंडाचे स्नायू बळकट होतात.

9) मेरुदंडातून बाहेर येणार्‍या मज्जातंतूंना सुखावह पीळ बसल्यामुळे त्यांची कार्यक्षमता वाढते.

10) छातीच्या भागाला चांगला ताण पडल्यामुळे श्‍वास क्षमता वाढते.

11) मानेच्या वक्रतेमुळे ज्ञानतंतू कार्यक्षम होतात. ज्ञानेंद्रियांचे कार्य सुलभ होते.

 आज आपण अर्ध मत्सेंद्रासन कसे करावयाचे ते पाहीले. त्याचे फायदे भरपूर मिळतात. तेव्हा या आसनांचा सराव रोज करावा. जर आसन जमत नसेल तर पुर्वाभ्यास करावा. आपल्या आसनामध्ये जाण्याची हालचाल ही नेहमी हळूवार, लयबद्ध, स्थिरतेने असावी, अभ्यास आपल्या क्षमतेनुसार करावा. 

योगशिक्षक प्रदिप घोलकर (फोन- 9869433790)

रिपोर्टर

  • Adarsh Swarajya
    Adarsh Swarajya

    The Reporter specializes in covering a news beat, produces daily news for Adarsh Swarajya News

    Adarsh Swarajya

संबंधित पोस्ट