पोस्टाची प्रीमियम सेवा – २४ तासांत पोहोचणार पार्सल भारतीय विद्यार्थ्याचा मृतदेह देण्यासाठी कॅनडा सरकारने मागितले 35 लाख मुंबईतील पश्चिम व पूर्व द्रुतगती महामार्ग, मुख्य रस्ते व रहदारीचे रस्‍ते समतल करावेत, उप महापौर श्री. संजय घाडी 10 वी भूगोलाच्या 50 प्रश्नपत्रिकांचा संच चोरीला 10 वी भूगोलाच्या 50 प्रश्नपत्रिकांचा संच चोरीला 2026 चे साहित्य अकादमी पुरस्कार जाहीर, या मराठी लेखकाचा सन्मान सेवानिवृत्त एस.टी. कर्मचाऱ्यांना पत्नीसह वर्षभर मोफत प्रवास सिंधू सेवा दलातर्फे शुक्रवारी (ता. २०) ‘चेटीचंड’ महोत्सव सक्तीने धर्मांतर विरोधी विधेयकावर विरोधी पक्षांमध्ये फूट बेकायदेशीर धर्मांतरणाच्या विरोधातील विधेयक सर्व धर्मियांसाठी समान…. Fastag वार्षिक पास १ एप्रिलपासून महागणार ‘महाराष्ट्र केसरी’ स्पर्धेला स्थगिती आणि मनाई आदेश देण्याची मागणी आखाती देशातील युद्धामुळे टरबुज उत्पादक शेतकऱ्यांना फटका… राज्यमंत्री मेघना साकोरे-बोर्डीकर यांना प्रतिष्ठेचा आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार जाहीर भारतीय चित्रपटांसाठी आता सबटायटल्स आणि ऑडिओ वर्णन अनिवार्य भारतात अडकलेल्या परदेशी नागरिकांना व्हिसा मुदतवाढ LPG गॅसला पर्याय सापडल्याचा पुण्यातील शास्त्रज्ञांचा दावा गॅस पुरवठ्याच्या प्राधान्यक्रमाची नियमावली जारी अनधिकृत पार्किंग केलेल्या वाहनांमुळे पादचारी हैराण पंधरादिवसांत राज्यातील मद्यनिर्मिती बंद करावी लागणार WhatsApp, FB आणि Messenger वर फसवणूक टाळण्यासाठी Meta चे नवे फिचर्स मुंबई मनपाच्या शाळांमध्ये मध्यान्ह भोजनाऐवजी फळे वाटप सक्तीच्या धर्मांतरासाठी ७ वर्षांची कैद, ‘धर्मस्वातंत्र्य विधेयक’ विधानसभेत सादर जागतिक महिला दिन मनाला स्पर्श करणारा उपक्रम ठरला LPG टंचाईमुळे इन्डक्शनच्या मागणीत मोठी वाढ ग्रामीण भागात 45 दिवसांनंतरच बुक होणार LPG सिलेंडर प्रवासी सेवा देणाऱ्या वाहनांना ‘QR कोड’ अनिवार्य देशातील पहिली ट्रिलियन डॉलर अर्थव्यवस्था महाराष्ट्राचीच…. जप्तीची कारवाई सुरू होताच २ हजार ८८८ मालमत्ताधारकांनी भरला कर महाराष्ट्र केसरी २०२५-२६’ कुस्ती स्पर्धेच्या बोधचिन्हाचे झाले अनावरण मुंबईतल्या घरासाठी गिरणी कामगार एकवटला! मुरबे बंदर प्रकल्पाच्या वैधतेवरच प्रश्नचिन्ह बहुचर्चित ‘ लाडकी बहीण ‘ योजनेवर येतोय चित्रपट प्रसिद्ध रॅपर बालेंद्र शाह होणार नेपाळचे नवे पंतप्रधान राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांचे मुंबई येथे आगमन ‘हॉवर्थ इंडिया’तर्फे महिला दिनी कर्तृत्त्ववान महिलांसह प्रमुख शहरांमध्ये ‘गिव्ह टू गेन’ मालिकेचे आयोजन माणिकडोह मधील २० बिबट्यांचे वनतारा केंद्रात स्थलांतर अंबरनाथ शिवमंदिर परिसरात 32 घरांवर बुलडोझर हवामान विभागाकडून उष्णतेचा अलर्ट जारी ६० रुपयांनी वाढले घरगुती Gas सिलिंडरचे दर या शहरांत सुरू होणार BSNL 5G सेवा एकल मातांना पूर्ण पालकत्वाचा अधिकार – न्यायालयाचा महत्त्वपूर्ण निर्णय मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते कुंभदूत ॲपचे अनावरण बृहन्‍मुंबई महानगरपालिका स्‍थायी समिती अध्यक्षपदी श्री. प्रभाकर शिंदे यांची बिनविरोध निवड PCM ग्रुप घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांनाही मिळेल मेडिकलला प्रवेश शेअर बाजारात भीषण भूकंप! इराण-अमेरिका युद्धाच्या सावटाखाली बाजार ‘रक्तबंबाळ पंतप्रधानांच्या मेन्यूला अस्सल मराठी तडका ‘राजा शिवाजी’ चित्रपटाचे पोस्टर आज छत्रपती शिवाजी महाराज जयंती दिनी झाले रिलीज! DGCA कडून विमान प्रवासातील गैरवर्तनाबाबत; ‘झीरो टॉलरन्स पॉलिसी’ लागू अभिनेता प्रसाद ओकच्या कामगिरीचा विश्वविक्रम राज्यसभेच्या ३७ जागांसाठी १६ मार्चला निवडणूक नाशिकमधील द्राक्ष उत्पादक संकटात विमानात एवढं फ्यूएल घेऊन बारामतीच्या दिशेने जाण्याचं कारण काय? जन गण मन आधी ‘वंदे मातरम्’ गाण्याला दल खालसाचा विरोध राज्यातील अशासकीय अनुदानित महाविद्यालयातील सहायक प्राध्यापक पद भरतीस मान्यता काळाचौकी येथे खोदकामामुळे अपघातात वाढ हृदय निरोगी ठेवण्यासाठी ‘हार्टस्ट्रॉंग’ पुस्तकातून मार्गदर्शन आणि उपाय मस्क यांची AI कंपनी चंद्रावर उभारणार फॅक्टरी भोईवाडा परिसरात वाहतूक विभागाची धडक संयुक्त कारवाई; नगरसेविका श्रद्धा जाधव सोडवणार क्यू आर कोडने नागरी समस्या महाशिवरात्रीसाठी भीमाशंकर मंदिर राहणार बंद भारत लवकरच या देशात UPI लाँन्च करणार RSS च्या कार्यक्रमाला सलमान खानची उपस्थिती लाडक्या बहिणींच्या e-KYC ला मुदतवाढ १२ जिल्हापरिषदा आणि १२५ पंचायत समित्यांसाठी उद्या मतदान देशभर ओला, उबर आणि रॅपिडो चा संप इस्लामाबादमध्ये मशिदीवर आत्मघातकी हल्ला 31 जण मृत्यूमुखी, 169 जखमी भारतातील पहिला AI IPO करी रोड पदपथांवरील हायड्रेलमुळे पादचारी हैराण उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा पवारांना मिळणार Z+ दर्जाची सुरक्षा चेक बाऊन्स प्रकरणी अभिनेता राजपाल यादव विरोधात अटक वॉरंट शक्तिपीठ महामार्गाच्या खर्चात तब्बल १५ हजार कोटींची वाढ अजितदादा पवार यांचे संगमवाडी येथे भव्य स्मारक उभारण्याची मागणी युमनाम खेमचंद सिंह झाले मणिपूरचे 13 वे मुख्यमंत्री सुनेत्रा अजित पवार यांनी घेतली पहिल्या महिला उपमुख्यमंत्री पदाची शपथ भायखळा येथे दिवंगत कै.शरद (आप्पा) पवार उद्यानाचे झाले लोकार्पण आज निर्मला सीतारमण नवव्यांदा अर्थसंकल्प सादर करणार, मतदार यादीत नाव न सापडल्यास BMC च्या या हेल्पलाईनवर कॉल करा प्रचारतोफा थंडावल्या, उमेदवारांना घरोघरी प्रचारास मुभा राज्यातील जिल्हा परिषदा आणि पंचायत समित्यांच्या निवडणुका 5 फेब्रुवारीला Blinkit, Zepto, Swiggy, Zomato ची 10 मिनिटांची डिलिव्हरी सर्व्हीस बंद नालासोपार्‍यात १० लाखांची रोकड जप्त यामिनी जाधव यांचा मुंबई पालिका निवडणुकीसाठी प्रचाराला वेग राजुलच्या प्रचारासाठी सुप्रिया सुळे भांडुप मध्ये वेदांता समूहाचे अध्यक्ष दान करणार ७५ टक्के संपत्ती नाना आंबोले यांना शिवडीकरांचा वाढता प्रतिसाद ठाकरे बंधूंच्या मुलाखतीचा टीझर प्रसिद्ध क्रांतिज्योती विद्यालय ‘ सुपरहीट, पहिल्याच आठवड्यात ३.९१ कोटी कमाई राज्यभरात प्रचारसभांचा धुरळा, फडणवीस ठाणेकरांशी संवाद ... मुंबईत धावणार 18 डब्ब्यांची लोकल राज्यातील २७ लाख वाहनांना अद्यापही HSRP नाही, लवकरच तपासणी होणार बिनविरोध निवडीला मनसेचा हायकोर्टात आव्हान माजी केंद्रीय मंत्री आणि काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते सुरेश कलमाडी यांचं दीर्घ आजारानं निधन वचन ठाकरेंचं! मुंबईकरांसाठी राज-उद्धव ठाकरेंकडून शिवशक्तीचा वचननामा जाहीर आज होणार फैसला! कर्णधार वैभव सूर्यवंशीच्या नेतृत्वात टीम इंडिया दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध मालिका राजुल संजय पाटील यांनी दाखल केला उमेदवारी अर्ज संरक्षण क्षेत्रासाठी 79 हजार कोटींच्या खरेदी प्रस्तावाला मंजुरी ३३ वर्षांनंतर पुन्हा उघडणार जेजे हत्याकांडाची केस प्रशिक्षकपदावरून गौतम गंभीरला बीसीसीआयकडून मिळणार डच्चू? अखेर BCCI ने सोडलं मौन, पुण्यात भाजप, राष्ट्रवादीविरोधात लढणार, मविआचा फॉर्म्युला ठरला; 50-50-50 मनसेलाही सोबत घेणार शिवसेनेची लवकरच पहिली यादी; एकनाथ शिंदेंकडून 60 माजी नगरसेवकांना संधी, गणेशोत्सवासाठी कोकणात जाणाऱ्यांसाठी विशेष टोलमाफी पास पर्यूषण पर्वात दोन दिवस कत्तलखाने राहणार बंद २९ टक्के कोसळला या गेमिंग कंपनीचा शेअर Asia Cup मध्ये भारत-पाक आमने सामने- सरकारने दिली परवानगी 12 आणि 28 टक्क्यांचा GST स्लॅब होणार रद्द, सर्वसामान्यांना फायदा अमेरिकेत छत्रपती शिवरायांच्या कीर्तीरथाची भव्यदिव्य मिरवणूक कानात ईअर फोन असल्याने युवकाचा मृत्यू पोस्ट झाले अत्याधुनिक – अ‍ॅडव्हान्स पोस्टल टेक्नॉलॉजी प्लॅटफॉर्म सुरु BSNL ची मान्सून ऑफर – 1 महिना मोफत इंटरनेट गणेश विसर्जनाच्या पार्श्वभुमीवर सामाजिक सलोख्यासाठी हजरत महंमद पैगंबर जयंती ८ सप्टेंबर रोजी होणार .. आशिया चषक स्पर्धेसाठी भारतीय क्रिकेट संघ जाहीर निवृत्त न्यायमूर्ती बी सुदर्शन रेड्डी विरोधी पक्षाचे उपराष्ट्रपतीपदाचे उमेदवार प्रवासाला तब्बल बारा तास, मग टोल का द्यावा, सर्वोच्च न्यायालयाचा सवाल उपमुख्यमंत्री शिंदेंनी जाहीर केले ‘लाडकी सून’ अभियान मुंबईसह ठाणे, पालघर जिल्ह्यातील शाळांना आज सुट्टी… कृष्णा आणि वारणा नदीच्या पाणी पातळीत वाढ… उच्च न्यायालयाचे कोल्हापूर सर्किट बेंच झाले सुरू मतदार यादीबाबतचे आरोप शपथपत्रासह करा अन्यथा माफी मागा… शिक्षक अभियोग्यता व बुद्धीमत्ता चाचणी परीक्षेचा निकाल १८ ऑगस्टला जालन्यात मुसळधार पावसाने नदी नाले तुडुंब… मुंबईत पागडीधारकांना आदित्य ठाकरेंकडून पुनर्वसनाची हमी कॅडबरी डेअरी मिल्कच्या रॅपरवर खास मराठीत शब्द पहिल्याच दिवशी FASTag वार्षिक पासला भरभरुन प्रतिसाद, १.४ लाखांहून अधिक नोंदणी राज्यात १६ ते २१ ऑगस्ट दरम्यान अतिवृष्टीचा इशारा मुख्यमंत्र्यांच्या हस्ते डबेवाला आंतरराष्ट्रीय अनुभव केंद्राचे उद्घाटन लवकरच ‘मुंबई विदिन ५९ मिनिट्स’ स्वप्न पूर्ण होणार डबेवाला बांधवांना २५.५० लाखांत ५०० चौ.फुटांचे घर बेस्ट पतपेढीच्या निवडणुकीत सर्व घटकांना सोबत घेऊन विकास करणार ! नारळी पौर्णिमेला वरळीत हुल्लडबाजी करणाऱ्या उबाठा गटावर कारवाई करा BSF मध्ये 1121 जागांसाठी भरती; 10वी-12वी व ITI करु शकतात अर्ज 15 ऑगस्टपासून सुरू होणार FASTag Pass गणेशोत्सव काळात मुंबईत ‘डीजे’ला बंदी दादरमध्ये इमारतीच्या छतावर कबुतरखाना सुरू आधार कार्ड, व्होटर कार्ड,रेशन कार्ड हे नागरिकत्त्वाचे पुरावे नाहीत 15 ऑगस्ट रोजी कल्याण-डोंबिवलीत मांसाहार बंदी इथेनॉल पुरवठ्यात उ.प्रदेश पहिल्या तर महाराष्ट्र दुसर्‍या स्थानी हेपेटायटीस D पासून कर्करोगाचा धोका असल्याचा WHO चा निर्वाळा दहिहंडी सराव करताना 11 वर्षीय बालकाने गमावला जीव अमेरिकेच्या टॅरिफमुळे दोन अब्ज डॉलरची कोळंबी निर्यात धोक्यात सिंचन तलाव धोक्यात; भिंत खचली, २०० एकर शेतीला धोका…. हुतात्मा स्मारकाच ऐतिहासिक महत्त्व टिकले पाहिजे - आमदार सचिन अहिर रेल्वेकडून इतर प्रवाशांसह मुंबईकरांसाठी सुरक्षेच्या नव्या उपाययोजना राजकीय पक्षाचा चेहरा राहिलेली व्यक्ति न्यायालयाचा चेहरा असणे योग्य आहे का ? सरकारने लोकसभेत सादर केलेले आयकर विधेयक घेतले मागे अमेरिकेच्या टॅरिफचा भारतीय वस्त्रोद्योगाला मोठा फटका ठाणे जिल्ह्यातील या शहरात लवकरच सुरु होणार ‘पॉड टॅक्सी’ सेवा माथेरानची हातरिक्षा बंद करा – सर्वोच्च न्यायालयाचा आदेश कबुतरांना अन्न-पाणी देण्यावर उच्च न्यायालयाची बंदी कायम एक पडदा सिनेमागृहाबाबत संयुक्त समिती कोल्हापूरकर जिंकले, महादेवी हत्तीण पुन्हा येणार नांदणी मठात उत्तराखंडला गेलेले महाराष्ट्रातील सर्व पर्यटक सुखरूप ज्योतिर्लिंग विकास आराखड्यांच्या अंमलबजावणीसाठी सनदी अधिकाऱ्यांची नियुक्ती उत्तरकाशीमध्ये ढगफुटीमुळे हाहाकार, ४ जणांचा मृत्यू, अनेकजण बेपत्ता भाजपाचे पदाधिकारी बनले न्यायाधीश, न्यायपालिकेचा निष्पक्षपणा धोक्यात? सेंचुरी मिलचा भूखंड कोणाच्या घशात घालणार? कामगार नेते गोविंदराव मोहिते‌ भायखळ्यात आमदार चषक 2025 ही भव्य हॉलीबॉल स्पर्धा संपन्न शिवसेना प्रभाग 205 च्या वतीने लाडू वाटप नृत्येश्वर संस्थेच्या विद्यार्थ्यांनी तैवानमध्ये भारतीय लोकनृत्यांची केली बहारदार सादरीकरण छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस मेट्रो स्थानकाच्या नामकरणाविरोधात शिवसेनेचे आंदोलन एसटी आता करणार रिटेल (किरकोळ ) इंधन विक्री कबुतरांना खाद्य देणार्‍याविरुद्ध गुन्हे दाखल करण्याचा न्यायालयाचा आदेश काँग्रेसचे माजी आमदार कैलास गोरंट्याल यांचा भाजपामध्ये प्रवेश ‘$1 ट्रिलियन’ अर्थव्यवस्थेकडे महाराष्ट्राची वेगवान वाटचाल! निवडणूक पारदर्शक होण्यासाठी मतदार यादी आधार क्रमांकाशी जोडा राज्यातील महापालिका रुग्णालयांमध्ये महिलांसाठी कर्करोग तपासणीची मोहीम हाती… स्वामीनाथन यांचा जन्मदिन “शाश्वत शेती दिन” म्हणून साजरा राज्य सरकारने जाहीर केले नवे सोशल मीडिया नियम राज ठाकरे आल्यानं कित्येक पटीनं आनंद- उद्धव ठाकरे खडसेंचा जावई पुण्यात रेव्ह पार्टीत रंगेहाथ पकडला गेला लाडकी बहीण योजनेसाठी 26.34 लाख महिला अपात्र जन्मतःच या बालकाच्या नावावर गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड 10 उत्तीर्ण उमेदवारांसाठी IB मध्ये नोकरीची मोठी संधी शाळा, कॉलेज आणि कोचिंग संस्थांसाठी सर्वोच्च न्यायालयाकडून 15 निर्देश जारी मुंबई रेल्वे साखळी स्फोट प्रकरण : हायकोर्टाच्या निकालाला सुप्रीम कोर्टाची स्थगिती भारत आणि ब्रिटन यांच्यातील मुक्त व्यापार करारावर स्वाक्षरी ससून डॉकमधील मच्छीमारांच्या पुनर्वसनासाठी महत्त्वपूर्ण पाऊल मुंबई के समुंदर में दुबे दुबे कर मारेंगे.. ; राज ठाकरे निशिकांत दुबेवर कडाडले सीमाभागातील निपाणी शहरात कन्नड भाषेची सक्ती महायुती सरकारला सत्तेचा माज -माजी मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे मुंबई महाराष्ट्राचीच , मुंबईत मराठी माणसाचाच आवाज बुलंद …. ‘जय गुजरात’ म्हणणारे एकनाथ शिंदे गुजरात व अमित शाहांचे गुलाम म्हाडा लॉटरीचा धडाका; ठाण्यात 2000 घरांसाठी सोडत, वाचा कधी येणार जाहिरात पावसाळ्यात केस का गळतात? अशी घरगुती उपाय करून थांबवा केस गळती NEET सराव परीक्षेत कमी गुण मिळाल्याने वडीलांनी घेतला मुलीचा जीव मध्यमवर्गीयांना कर सवलत आणि कर रचनेतही सुधारणा वित्तमंत्री निर्मला सीतारामन सादर केला नऊ सूत्री अर्थसंकल्प RTE प्रवेशाबद्दल राज्य सरकारने काढलेला अध्यादेश अखेर रद्द, मुंबई हायकोर्टाचा निर्णय मायक्रोसॉफ्टच्या यंत्रणेत बिघाड; जगभरात बँका, विमानतळांचं काम खोळंबलं! राज्यात १००० महाविद्यालयात कौशल्य विकास केंद्रांची स्थापना करण्यात येणार वृद्धांसाठी मोफत तीर्थदर्शन योजनेची घोषणा कोकण रेल्वेची वाहतूक अखेर सुरू विधानपरिषद निवडणुकीत महायुतीने बाजी मारली, सर्व 9 पैकी 9 उमेदवार विजयी केंद्र सरकार या दिवशी पाळणार ‘संविधान हत्या दिवस’ आज मतदान : विधानपरिषद निवडणूक : कोणाचा होणार पराभव? महाराष्ट्र ठरले सर्वोत्कृष्ट कृषी राज्य 23 जुलैला सादर होणार केंद्रीय अर्थसंकल्प विधानपरिषद निवडणुकीत चुरस , अकरा जागांसाठी बारा उमेदवार…. मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजनेत सात महत्वाचे बदल ‘गट क’ च्या रिक्त पदांची भरती MPSC तर्फे करणार शिवसेना ठाकरे गटाचा मुंबई पदवीधरचा बालेकिल्ला कायम देशात आजपासून लागू होणार नवे फौजदारी कायदे टी-20 वर्ल्डकप : तब्बल 11 वर्षांनंतर भारत विश्वविजेता आयसीसी टी-ट्वेंटी वर्ल्ड कप टीम इंडियाच्या नावावर Maharashtra Budget : राज्याच्या अर्थसंकल्पातून महिलांना, शेतकऱ्यांना, युवकांना काय मिळालं? अजित पवारांचे बजेट A To Z अर्थसंकल्प मांडताना अर्थमंत्री अजित पवार यांनी राज्यात मुख्यमंत्री लाडकी योजना लागू करण्यासंदर्भात घोषणा ब्रेकींग: रशियाकडून युक्रेनवर लष्करी कारवाईची घोषणा, जगभरात चिंता!

“पद्मश्री XYZ” असे मिरवल्यास चालणार नाही

“पद्मश्री XYZ” असे मिरवल्यास चालणार नाही; पद्म सन्मानाचा टायटल म्हणून नावात गैरवापर केल्यास पुरस्कार घेतला जाऊ शकतो परत!”

ट्रेण्डिंग  

प्रत्येक वर्षी पद्म पुरस्कारांची घोषणा होते आणि आपण कौतुकाने त्या नावांची यादी पाहतो. पण तुम्हाला माहित आहे का, की अनेक पुरस्कार विजेते आणि नामांकित संस्था नकळतपणे एक मोठा कायदेशीर गुन्हा करत आहेत? भारतातील पद्म पुरस्कार—पद्मश्री, पद्मभूषण, पद्मविभूषण—आणि सर्वोच्च नागरी सन्मान ‘भारतरत्न’ हे प्रचंड प्रतिष्ठेचे प्रतीक मानले जातात. मात्र, सर्वात मोठा प्रश्न जो अनेकांना पडतो तो म्हणजे: पुरस्कार विजेत्या व्यक्तीने स्वतःच्या नावापुढे “पद्मश्री [नाव]” असे लिहिणे कायदेशीरदृष्ट्या योग्य आहे का?

या प्रश्नाचे उत्तर तुम्हाला आश्चर्यचकित करू शकते. आपण सर्वोच्च न्यायालयाचे निर्णय आणि सरकारी नियमांवर आधारित पद्म पुरस्कारांबद्दलची पाच धक्कादायक आणि कमी ज्ञात तथ्ये जाणून घेणार आहोत, जी या पुरस्कारांबद्दलच्या आपल्या सामान्य समजुतींना आव्हान देतील.


सर्वात मोठा गैरसमज: हे पुरस्कार ‘पदवी’ नव्हे, ‘सन्मान’

सर्वात सामान्य चूक म्हणजे पद्म पुरस्कारांना ‘पदवी’ (Title) समजणे. सर्वोच्च न्यायालयाने 1995 साली बालाजी राघवन विरुद्ध भारत सरकार या खटल्यात स्पष्ट केले आहे की, हे पुरस्कार ‘सन्मान’ (Honours) आहेत, ‘पदव्या’ नाहीत. हा फरक महत्त्वाचा आहे, कारण भारतीय राज्यघटनेच्या कलम 18(1) नुसार, ‘सर’ किंवा ‘राय बहादूर’ यांसारख्या वंशपरंपरागत किंवा सामंती पदव्या देण्यास सरकारला मनाई आहे. या नियमाला केवळ लष्करी किंवा शैक्षणिक सन्मान अपवाद आहेत.भारतीय संविधानातील कलम 18(1) चा हा नियम महत्त्वाचा आहे, कारण तो समानतेचे तत्त्व जपतो. यामुळे समाजात कोणताही नवा सरदार किंवा जहागीरदार वर्ग निर्माण होण्यास प्रतिबंध होतो आणि त्याच वेळी, राज्याला गुणवंत व्यक्तींचा सन्मान करण्याची संधी मिळते.


नियम मोडल्यास पद्म पुरस्कार परत घेतला जाऊ शकतो!

पद्म पुरस्काराचा गैरवापर केल्यास त्याचे गंभीर परिणाम होऊ शकतात. नियमांनुसार, पुरस्कार विजेते त्यांच्या नावाच्या आधी (prefix) किंवा नंतर (suffix) पुरस्काराचे नाव वापरू शकत नाहीत. याचा वापर लेटरहेड, पुस्तके, पोस्टर्स किंवा इतर कोणत्याही सामग्रीवर करण्यास सक्त मनाई आहे.

पुरस्कारांच्या निर्मितीशी संबंधित नियम 10 (Regulation 10) नुसार, जर एखादा पुरस्कार विजेता या सन्मानाचा ‘पदवी’ म्हणून गैरवापर करत असेल, तर भारताच्या राष्ट्रपतींना तो पुरस्कार “रद्द आणि अमान्य” करण्याचा अधिकार आहे. अशा परिस्थितीत, त्या व्यक्तीचे नाव नोंदणीतून काढून टाकले जाते आणि त्यांना मिळालेला सन्मान (पदक आणि सनद) परत करावा लागतो.

नुकतेच मुंबई उच्च न्यायालयाच्या एका खटल्यात हे वास्तव समोर आले. न्यायमूर्ती सोमशेखर सुंदरेशन यांच्यासमोर आलेल्या एका प्रकरणात, याचिकाकर्त्याचे नाव “पद्मश्री डॉ. शरद एम. हार्डीकर” असे लिहिलेले होते. न्यायमूर्तींनी यावर तीव्र आक्षेप घेत 1995 च्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या निकालाची आठवण करून दिली आणि सांगितले की नावापुढे अशाप्रकारे पुरस्काराचा उल्लेख करणे कायद्याचे उल्लंघन आहे. यावरून न्यायव्यवस्था हा नियम किती गांभीर्याने घेते हे स्पष्ट होते.

हा कठोर नियम केवळ सन्मानाचे पावित्र्य राखण्यासाठी नाही, तर तो कलम 18(1) च्या मूळ भावनेला बळकटी देतो—अर्थात, हे सन्मान आहेत, वंशपरंपरागत पदव्या नाहीत, आणि त्यांचा वापर समाजात एक नवीन अभिजन वर्ग निर्माण करण्यासाठी होऊ नये.


पुरस्कारासोबत रोख रक्कम किंवा इतर फायदे मिळत नाहीत

अनेक प्रतिष्ठित पुरस्कारांप्रमाणे, पद्म पुरस्कारांमध्ये कोणतीही रोख रक्कम, आर्थिक भत्ता किंवा मोफत रेल्वे/हवाई प्रवासासारखे फायदे मिळत नाहीत. त्याबाबत तसा एक मोठा गैरसमज आहे. पद्म पुरस्कार विजेत्याला केवळ दोन गोष्टी मिळतात: राष्ट्रपतींची स्वाक्षरी असलेले एक ‘सनद’ (प्रमाणपत्र) आणि एक पदक. यासोबतच, शासकीय समारंभात वापरण्यासाठी पदकाची एक लहान प्रतिकृतीही दिली जाते. यापलीकडे कोणताही आर्थिक लाभ नसतो. आर्थिक लाभांचा अभाव हेच अधोरेखित करतो की हा पुरस्कार म्हणजे केवळ सेवेसाठी आणि उत्कृष्टतेसाठी दिलेली राष्ट्रीय ओळख आहे, तो कोणताही भौतिक मोबदला नाही.


पुरस्कारासाठी कोणीही नामांकन करू शकते – अगदी तुम्ही स्वतःही!

पूर्वी पद्म पुरस्कारांसाठीची शिफारस फक्त सरकारी मंत्री किंवा उच्च पदस्थ अधिकारीच करू शकत होते, ज्यामुळे ही प्रक्रिया अपारदर्शक मानली जात होती. मात्र, 2015 पासून मोदी सरकारने ही प्रक्रिया अधिक लोकशाहीवादी केली आहे. आता नामांकनाची प्रक्रिया सर्वसामान्यांसाठी खुली आहे. कोणताही भारतीय नागरिक ऑनलाइन पद्धतीने पुरस्कारासाठी पात्र व्यक्तीची शिफारस करू शकतो. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, नियमांनुसार स्वतःच्या नावाचे नामांकन (self-nomination) करण्याचीही परवानगी आहे. या बदलामुळे पद्म पुरस्कारांची निवड प्रक्रिया बंद दाराआड होणाऱ्या चर्चेतून बाहेर पडून खऱ्या अर्थाने लोकशाहीवादी आणि पारदर्शक झाली आहे, ज्यामुळे आता कोणत्याही प्रभावाशिवाय तळागाळातील गुणवंतांनाही संधी मिळत आहे.


पुरस्कारांचा इतिहास वादग्रस्त आणि नकारांनी भरलेला

पद्म पुरस्कारांना मोठी प्रतिष्ठा असली तरी, त्यांचा इतिहास वाद आणि कायदेशीर आव्हानांनी भरलेला आहे. या पुरस्कारांवर दोनदा बंदी घालण्यात आली होती. पहिली बंदी पंतप्रधान मोरारजी देसाई यांच्या नेतृत्वाखालील जनता सरकारने 1977 मध्ये निर्णय घेऊन 1978 व 1979 या वर्षांसाठी लागू केली होती, आणि दुसरी बंदी 1993 ते 1997 या काळात होती.

या बंदीमागचे कारण म्हणजे उच्च न्यायालयांमध्ये दाखल झालेल्या जनहित याचिका होत्या. या पुरस्कारांमुळे राज्यघटनेच्या कलम 18(1) चे उल्लंघन होत आहे का, असा प्रश्न उपस्थित करण्यात आला होता. अखेरीस, 1995 मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने या पुरस्कारांना ‘पदवी’ नसल्याचे सांगत त्यांना पुन्हा बहाल केले.

अनेक प्रतिष्ठित व्यक्तींनी सरकारी धोरणांचा निषेध म्हणून हे पुरस्कार नाकारले किंवा परत केले आहेत. काही उदाहरणे:

खुशवंत सिंग: ‘ऑपरेशन ब्लू स्टार’च्या निषेधार्थ त्यांनी ‘पद्मभूषण’ परत केला.

सुंदरलाल बहुगुणा: हिमालयातील वृक्षांच्या तोडीचा निषेध करण्यासाठी त्यांनी ‘पद्मश्री’ नाकारला.

अण्णा हजारे: भ्रष्टाचाराच्या विरोधात निषेध म्हणून त्यांनी 1990 मध्ये मिळालेला ‘पद्मश्री’ परत केला.

बाबा आमटे: आदिवासी समाजाला मिळणाऱ्या वागणुकीच्या निषेधार्थ त्यांनी ‘पद्मश्री’ आणि ‘पद्मविभूषण’ दोन्ही पुरस्कार परत केले.

श्री श्री रविशंकर: “माझ्यापेक्षा अधिक पात्र लोक आहेत,” असे सांगून त्यांनी ‘पद्मविभूषण’ स्वीकारण्यास नकार दिला.

या घटना दर्शवतात की, हे पुरस्कार अनेकदा राजकारणाशी जोडले जातात आणि काही व्यक्ती ‘सरकार-संबंधित’ सन्मान नाकारून एक प्रभावी संदेश देतात.


रिपोर्टर

  • Mukesh S. Dhawade
    Mukesh S. Dhawade

    The Reporter specializes in covering a news beat, produces daily news for Adarsh Swarajya News

    Mukesh S. Dhawade

संबंधित पोस्ट