गणेशोत्सवासाठी कोकणात जाणाऱ्यांसाठी विशेष टोलमाफी पास पर्यूषण पर्वात दोन दिवस कत्तलखाने राहणार बंद २९ टक्के कोसळला या गेमिंग कंपनीचा शेअर Asia Cup मध्ये भारत-पाक आमने सामने- सरकारने दिली परवानगी 12 आणि 28 टक्क्यांचा GST स्लॅब होणार रद्द, सर्वसामान्यांना फायदा अमेरिकेत छत्रपती शिवरायांच्या कीर्तीरथाची भव्यदिव्य मिरवणूक कानात ईअर फोन असल्याने युवकाचा मृत्यू पोस्ट झाले अत्याधुनिक – अ‍ॅडव्हान्स पोस्टल टेक्नॉलॉजी प्लॅटफॉर्म सुरु BSNL ची मान्सून ऑफर – 1 महिना मोफत इंटरनेट गणेश विसर्जनाच्या पार्श्वभुमीवर सामाजिक सलोख्यासाठी हजरत महंमद पैगंबर जयंती ८ सप्टेंबर रोजी होणार .. आशिया चषक स्पर्धेसाठी भारतीय क्रिकेट संघ जाहीर निवृत्त न्यायमूर्ती बी सुदर्शन रेड्डी विरोधी पक्षाचे उपराष्ट्रपतीपदाचे उमेदवार प्रवासाला तब्बल बारा तास, मग टोल का द्यावा, सर्वोच्च न्यायालयाचा सवाल उपमुख्यमंत्री शिंदेंनी जाहीर केले ‘लाडकी सून’ अभियान मुंबईसह ठाणे, पालघर जिल्ह्यातील शाळांना आज सुट्टी… कृष्णा आणि वारणा नदीच्या पाणी पातळीत वाढ… उच्च न्यायालयाचे कोल्हापूर सर्किट बेंच झाले सुरू मतदार यादीबाबतचे आरोप शपथपत्रासह करा अन्यथा माफी मागा… शिक्षक अभियोग्यता व बुद्धीमत्ता चाचणी परीक्षेचा निकाल १८ ऑगस्टला जालन्यात मुसळधार पावसाने नदी नाले तुडुंब… मुंबईत पागडीधारकांना आदित्य ठाकरेंकडून पुनर्वसनाची हमी कॅडबरी डेअरी मिल्कच्या रॅपरवर खास मराठीत शब्द पहिल्याच दिवशी FASTag वार्षिक पासला भरभरुन प्रतिसाद, १.४ लाखांहून अधिक नोंदणी राज्यात १६ ते २१ ऑगस्ट दरम्यान अतिवृष्टीचा इशारा मुख्यमंत्र्यांच्या हस्ते डबेवाला आंतरराष्ट्रीय अनुभव केंद्राचे उद्घाटन लवकरच ‘मुंबई विदिन ५९ मिनिट्स’ स्वप्न पूर्ण होणार डबेवाला बांधवांना २५.५० लाखांत ५०० चौ.फुटांचे घर बेस्ट पतपेढीच्या निवडणुकीत सर्व घटकांना सोबत घेऊन विकास करणार ! नारळी पौर्णिमेला वरळीत हुल्लडबाजी करणाऱ्या उबाठा गटावर कारवाई करा BSF मध्ये 1121 जागांसाठी भरती; 10वी-12वी व ITI करु शकतात अर्ज 15 ऑगस्टपासून सुरू होणार FASTag Pass गणेशोत्सव काळात मुंबईत ‘डीजे’ला बंदी दादरमध्ये इमारतीच्या छतावर कबुतरखाना सुरू आधार कार्ड, व्होटर कार्ड,रेशन कार्ड हे नागरिकत्त्वाचे पुरावे नाहीत 15 ऑगस्ट रोजी कल्याण-डोंबिवलीत मांसाहार बंदी इथेनॉल पुरवठ्यात उ.प्रदेश पहिल्या तर महाराष्ट्र दुसर्‍या स्थानी हेपेटायटीस D पासून कर्करोगाचा धोका असल्याचा WHO चा निर्वाळा दहिहंडी सराव करताना 11 वर्षीय बालकाने गमावला जीव अमेरिकेच्या टॅरिफमुळे दोन अब्ज डॉलरची कोळंबी निर्यात धोक्यात सिंचन तलाव धोक्यात; भिंत खचली, २०० एकर शेतीला धोका…. हुतात्मा स्मारकाच ऐतिहासिक महत्त्व टिकले पाहिजे - आमदार सचिन अहिर रेल्वेकडून इतर प्रवाशांसह मुंबईकरांसाठी सुरक्षेच्या नव्या उपाययोजना राजकीय पक्षाचा चेहरा राहिलेली व्यक्ति न्यायालयाचा चेहरा असणे योग्य आहे का ? सरकारने लोकसभेत सादर केलेले आयकर विधेयक घेतले मागे अमेरिकेच्या टॅरिफचा भारतीय वस्त्रोद्योगाला मोठा फटका ठाणे जिल्ह्यातील या शहरात लवकरच सुरु होणार ‘पॉड टॅक्सी’ सेवा माथेरानची हातरिक्षा बंद करा – सर्वोच्च न्यायालयाचा आदेश कबुतरांना अन्न-पाणी देण्यावर उच्च न्यायालयाची बंदी कायम एक पडदा सिनेमागृहाबाबत संयुक्त समिती कोल्हापूरकर जिंकले, महादेवी हत्तीण पुन्हा येणार नांदणी मठात उत्तराखंडला गेलेले महाराष्ट्रातील सर्व पर्यटक सुखरूप ज्योतिर्लिंग विकास आराखड्यांच्या अंमलबजावणीसाठी सनदी अधिकाऱ्यांची नियुक्ती उत्तरकाशीमध्ये ढगफुटीमुळे हाहाकार, ४ जणांचा मृत्यू, अनेकजण बेपत्ता भाजपाचे पदाधिकारी बनले न्यायाधीश, न्यायपालिकेचा निष्पक्षपणा धोक्यात? सेंचुरी मिलचा भूखंड कोणाच्या घशात घालणार? कामगार नेते गोविंदराव मोहिते‌ भायखळ्यात आमदार चषक 2025 ही भव्य हॉलीबॉल स्पर्धा संपन्न शिवसेना प्रभाग 205 च्या वतीने लाडू वाटप नृत्येश्वर संस्थेच्या विद्यार्थ्यांनी तैवानमध्ये भारतीय लोकनृत्यांची केली बहारदार सादरीकरण छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस मेट्रो स्थानकाच्या नामकरणाविरोधात शिवसेनेचे आंदोलन एसटी आता करणार रिटेल (किरकोळ ) इंधन विक्री कबुतरांना खाद्य देणार्‍याविरुद्ध गुन्हे दाखल करण्याचा न्यायालयाचा आदेश काँग्रेसचे माजी आमदार कैलास गोरंट्याल यांचा भाजपामध्ये प्रवेश ‘$1 ट्रिलियन’ अर्थव्यवस्थेकडे महाराष्ट्राची वेगवान वाटचाल! निवडणूक पारदर्शक होण्यासाठी मतदार यादी आधार क्रमांकाशी जोडा राज्यातील महापालिका रुग्णालयांमध्ये महिलांसाठी कर्करोग तपासणीची मोहीम हाती… स्वामीनाथन यांचा जन्मदिन “शाश्वत शेती दिन” म्हणून साजरा राज्य सरकारने जाहीर केले नवे सोशल मीडिया नियम राज ठाकरे आल्यानं कित्येक पटीनं आनंद- उद्धव ठाकरे खडसेंचा जावई पुण्यात रेव्ह पार्टीत रंगेहाथ पकडला गेला लाडकी बहीण योजनेसाठी 26.34 लाख महिला अपात्र जन्मतःच या बालकाच्या नावावर गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड 10 उत्तीर्ण उमेदवारांसाठी IB मध्ये नोकरीची मोठी संधी शाळा, कॉलेज आणि कोचिंग संस्थांसाठी सर्वोच्च न्यायालयाकडून 15 निर्देश जारी मुंबई रेल्वे साखळी स्फोट प्रकरण : हायकोर्टाच्या निकालाला सुप्रीम कोर्टाची स्थगिती भारत आणि ब्रिटन यांच्यातील मुक्त व्यापार करारावर स्वाक्षरी ससून डॉकमधील मच्छीमारांच्या पुनर्वसनासाठी महत्त्वपूर्ण पाऊल मुंबई के समुंदर में दुबे दुबे कर मारेंगे.. ; राज ठाकरे निशिकांत दुबेवर कडाडले सीमाभागातील निपाणी शहरात कन्नड भाषेची सक्ती महायुती सरकारला सत्तेचा माज -माजी मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे मुंबई महाराष्ट्राचीच , मुंबईत मराठी माणसाचाच आवाज बुलंद …. ‘जय गुजरात’ म्हणणारे एकनाथ शिंदे गुजरात व अमित शाहांचे गुलाम म्हाडा लॉटरीचा धडाका; ठाण्यात 2000 घरांसाठी सोडत, वाचा कधी येणार जाहिरात पावसाळ्यात केस का गळतात? अशी घरगुती उपाय करून थांबवा केस गळती NEET सराव परीक्षेत कमी गुण मिळाल्याने वडीलांनी घेतला मुलीचा जीव मध्यमवर्गीयांना कर सवलत आणि कर रचनेतही सुधारणा वित्तमंत्री निर्मला सीतारामन सादर केला नऊ सूत्री अर्थसंकल्प RTE प्रवेशाबद्दल राज्य सरकारने काढलेला अध्यादेश अखेर रद्द, मुंबई हायकोर्टाचा निर्णय मायक्रोसॉफ्टच्या यंत्रणेत बिघाड; जगभरात बँका, विमानतळांचं काम खोळंबलं! राज्यात १००० महाविद्यालयात कौशल्य विकास केंद्रांची स्थापना करण्यात येणार वृद्धांसाठी मोफत तीर्थदर्शन योजनेची घोषणा कोकण रेल्वेची वाहतूक अखेर सुरू विधानपरिषद निवडणुकीत महायुतीने बाजी मारली, सर्व 9 पैकी 9 उमेदवार विजयी केंद्र सरकार या दिवशी पाळणार ‘संविधान हत्या दिवस’ आज मतदान : विधानपरिषद निवडणूक : कोणाचा होणार पराभव? महाराष्ट्र ठरले सर्वोत्कृष्ट कृषी राज्य 23 जुलैला सादर होणार केंद्रीय अर्थसंकल्प विधानपरिषद निवडणुकीत चुरस , अकरा जागांसाठी बारा उमेदवार…. मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजनेत सात महत्वाचे बदल ‘गट क’ च्या रिक्त पदांची भरती MPSC तर्फे करणार शिवसेना ठाकरे गटाचा मुंबई पदवीधरचा बालेकिल्ला कायम देशात आजपासून लागू होणार नवे फौजदारी कायदे टी-20 वर्ल्डकप : तब्बल 11 वर्षांनंतर भारत विश्वविजेता आयसीसी टी-ट्वेंटी वर्ल्ड कप टीम इंडियाच्या नावावर Maharashtra Budget : राज्याच्या अर्थसंकल्पातून महिलांना, शेतकऱ्यांना, युवकांना काय मिळालं? अजित पवारांचे बजेट A To Z अर्थसंकल्प मांडताना अर्थमंत्री अजित पवार यांनी राज्यात मुख्यमंत्री लाडकी योजना लागू करण्यासंदर्भात घोषणा ब्रेकींग: रशियाकडून युक्रेनवर लष्करी कारवाईची घोषणा, जगभरात चिंता!

बसपाचा राष्ट्रीय दर्जा धोक्यात

बसपाचा राष्ट्रीय दर्जा धोक्यात 

           एकेकाळी उत्तर प्रदेश राज्यात सत्तेवर असणारा आणि राष्ट्रीय राजकारणातील उदयोन्मुख पक्ष म्हणून पाहिल्या गेलेल्या बसपा पक्षाची अवस्थ दयनीय झाली आहे. या लोकसभा निवडणुकीमध्ये बसपाला एकही जागा जिंकता आलेली नसल्यामुळे या पक्षाची राष्ट्रीय प्रतिमा धोक्यात आल्याचे दिसत आहे. या पक्षाचा दर्जा गमावला जाण्याची शक्यता अधिक दिसते. एप्रिल १९८४ साली कांशीराम यांनी या पक्षाची स्थापना केली होती. त्यांच्यानंतर मायावती यांनी या पक्षाचा ताबा घेतला. 

बहुजन समाज पार्टी (बसपा) हा सध्या तरी राष्ट्रीय पक्ष आहे.

                   २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकीमध्ये बसपाने संपूर्ण देशभरात उमेदवार उभे केले होते. तसेच नुकत्याच झालेल्या लोकसभा निवडणुकीच्या निकालामध्ये असे दिसून आले की, देशात या पक्षाचा मतटक्का २.०४ टक्क्यांवर घसरला आहे. बसपा हा दलितांचे प्रतिनिधित्व करणारा राजकीय पक्ष म्हणून ओळखला जातो. मात्र, निवडणूक आयोगाने सार्वत्रिक निवडणुकीनंतर घेतलेल्या आढाव्यानंतर बसपाचा राष्ट्रीय पक्षाचा दर्जा काढून घेतला जाईल अशी शक्यता आहे. १९९७ साली बसपाला राष्ट्रीय पक्षाचा दर्जा प्राप्त झाला होता. पक्षाच्या स्थापनेपासूनच बसपाचा जनाधार आणि मतटक्का वाढला. त्यामुळे राष्ट्रीय पातळीवर दलितांचा हक्काचा राजकीय पक्ष म्हणून या पक्षाकडे पाहिले जात होते. परंतु, उत्तर प्रदेशमधील २०१२ च्या विधानसभेच्या निवडणुकीनंतर या पक्षाला उतरती कळा लागली. सध्या देशामध्ये सहा पक्षांना राष्ट्रीय पक्षांचा दर्जा देण्यात आला आहे. त्यामध्ये भाजपा, बसपा, काँग्रेस, आप, राष्ट्रीय पीपल्स पार्टी व मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पार्टी या पक्षांचा समावेश आहे

                 सुमारे २७ वर्षांपूर्वी राष्ट्रीय पक्षाचा दर्जा मिळालेला बसपा आजमितीस राष्ट्रीय दर्जा गमावण्याच्या स्थितीत आहे. देशातील मागासवर्गीय समाजाने या पक्षाला जनाधार मिळवून दिला. निवडणूक चिन्हे आदेश (आरक्षण आणि वाटप), १९६८ नुसार राष्ट्रीय पक्षाला लोकसभा निवडणुकीमध्ये चार अथवा त्याहून अधिक राज्यांमध्ये किमान सहा टक्के मते मिळणे आणि चार सदस्यांची निवड होणे गरजेचे असते. किंवा पक्षाने लोकसभेमध्ये किमान तीन राज्यांमधून दोन टक्के जागा जिंकणे आवश्यक असते. राजकीय पक्षाला भारतभरातील किमान चार राज्यांमध्ये प्रादेशिक पक्ष म्हणून मान्यता मिळायला हवी, हाही एक पर्याय उपलब्ध आहे. यापैकी कोणताही निकष पूर्ण केल्यास पक्षाला राष्ट्रीय पक्षाचा दर्जा प्राप्त होतो. परंतु विशेष म्हणजे, १८ व्या लोकसभा निवडणुकीमध्ये बसपाला एकही जागा जिंकता आलेली नाही; तसेच मतटक्का २.०४ टक्के आहे. त्यामुळे राष्ट्रीय पक्षाच्या मान्यतेसाठी असलेले पहिले दोन निकष बसपाला पूर्ण करता आलेले नाहीत. २०२४ च्या निवडणुकीचे अंतिम निकाल आणि आकडेवारी निवडणूक आयोगाच्या संकेतस्थळावर अजून प्रकाशित जहालेली नाही. तिसऱ्या निकषानुसार पक्षाला किमान चार किंवा त्याहून अधिक राज्यांमध्ये प्रादेशिक पक्षाचा दर्जा मिळणे गरजेचे आहे. मात्र, बसपा हा निकष पूर्ण करण्यास असमर्थ आहे. बसपाने आत्तापर्यंत काही काळ फक्त उत्तर प्रदेशच्या विधानसभा निवडणुकीमध्ये चांगली कामगिरी केली आहे. ही कामगिरीदेखील नंतर खालावली. २०२२ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीमध्ये या पक्षाला १२.८८ टक्के मते मिळाली होती.

                  २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकीमध्ये उत्तर प्रदेशमध्ये बसपाला ९.३९ टक्के मते मिळाली. त्यामुळे प्रादेशिक पक्षाच्या मान्यतेसाठी आवश्यक असलेला आठ टक्के मतटक्क्यांचा निकष पक्षाने पूर्ण केला. मात्र, या आकडेवारीनुसार हा पक्ष फक्त उत्तर प्रदेशमध्येच प्रादेशिक पक्ष म्हणून मान्यताप्राप्त ठरू शकतो. निवडणूक चिन्हे आदेश (आरक्षण आणि वाटप), १९६८ नुसार, पक्षाला प्रादेशिक पक्षाचा दर्जाचा मिळण्यासाठी विधानसभा निवडणुकीमध्ये सहा टक्के मते, तसेच किमान दोन आमदार निवडून येणे गरजेचे असते. किंवा पक्षाने शेवटच्या लोकसभा निवडणुकीमध्ये सहा टक्के मते मिळविणे आणि राज्यातील एका जागेवर विजय मिळविणे गरजेचे असते. तसेच आणखी एक पर्यायी निकष म्हणजे पक्षाने विधानसभेच्या एकूण जागांपैकी किमान तीन जागा किंवा तीन टक्के जागा यापैकी कोणती संख्या अधिक असेल, तेवढ्या जागा जिंकणे गरजेचे असते. लोकसभेत त्या राज्यातील प्रत्येकी २५ जागांमागे किमान एक खासदार निवडून आला असेल तर पक्ष प्रादेशिक पक्ष म्हणून मान्यता मिळवण्यास पात्र ठरू शकतो. तसेच, शेवटच्या लोकसभा निवडणुकीत किंवा त्या विशिष्ट राज्यातील विधानसभा निवडणुकीत एकूण वैध मतांपैकी किमान आठ टक्के मते मिळालेली असावीत, असाही एक निकष आहे.

                 निवडणूक आयोग २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकीनंतरचा आढावा लवकरच घेईल. मागील चार लोकसभा निवडणुकांमध्ये बसपाची कामगिरी सातत्याने घटताना दिसत आहे. २००९ मध्ये या पक्षाने लोकसभा निवडणुकीमध्ये २१ जागा जिंकल्या होत्या आणि त्यांचा मतटक्का ६.१७ टक्के होता. मात्र, २०१४ साली या पक्षाचा मतटक्का ४.१९ टक्क्यांवर घसरला आणि पक्षाला एकही जागा जिंकता आलेली नाही. २०१९ च्या लोकसभा निवडणुकीमध्ये बसपाने सपाबरोबर युती केली होती. त्यांना ३.६६ टक्के मते मिळाली आणि १० जागाही प्राप्त करता आल्या. बसपाचा राष्ट्रीय पक्षाचा दर्जा धोक्यात येण्याची ही काही पहिलीच वेळ नाही. याआधीही २०१४ च्या लोकसभा निवडणुकीनंतर अशीच शक्यता निर्माण झाली होती. त्यावेळी पक्षाचा एकही सदस्य लोकसभेत नव्हता; तसेच मतटक्का ४.१९ टक्के होता. त्या वेळीच बसपाचा राष्ट्रीय पक्षाचा दर्जा काढून घेण्यात आला असता. मात्र, निवडणूक आयोगाने २०१६ साली केलेल्या सुधारणांमुळे असे घडले नाही.

                  २०१४ च्या लोकसभा निवडणुकीनंतर २०१६ साली निवडणूक चिन्हे आदेशामध्ये काही सुधारणा करण्यात आल्या आणि त्या १ जानेवारी २०१४ पासूनच लागू करण्यात आल्या. त्या सुधारणांनुसार १० वर्षांनंतर राजकीय पक्षाच्या दर्जाबाबतचा आढावा घेतला जाणार होता. हा नियम सगळ्याच पक्षांना लागू करण्यात आला. २०१९ च्या लोकसभा निवडणुकीनंतर याबाबतचा आढावा घेण्यात आला. मात्र, बसपाला राष्ट्रीय पक्षाचा दर्जा टिकवून ठेवता आला. कारण- चार किंवा त्याहून अधिक राज्यांमध्ये या पक्षाला प्रादेशिक पक्ष म्हणून असलेली आपली पात्रता टिकवता आली होती. नुकत्याच झालेल्या लोकसभा निवडणुकीमध्ये पक्षाने केलेल्या खराब कामगिरीबद्दल, तसेच राष्ट्रीय पक्षाचा दर्जा जाण्याबाबत निवडणूक आयोग निर्णय घेऊ शकतो. राष्ट्रीय आणि प्रादेशिक पक्षाचा दर्जा टिकवून ठेवण्यासाठी निवडणूक आयोगाचे काही नियम आहेत.यातील कसोटीवर बसपाचा राष्ट्रीय दर्जा व प्रादेशिक दर्जा यांचे परीक्षण होऊ शकते. निवडणूक आयोगाकडून आढावा घेण्याची प्रक्रिया दीर्घकाळ चालू शकते. २०१९ च्या लोकसभा निवडणुकीनंतर आढावा घेतल्यानंतर एप्रिल २०२३ मध्ये आम आदमी पार्टीला राष्ट्रीय पक्षाचा दर्जा देण्यात आला. तसेच भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी, राष्ट्रवादी काँग्रेस पार्टी आणि तृणमूल काँग्रेस पार्टीचा राष्ट्रीय पक्षाचा दर्जा काढून घेण्यात आला. राष्ट्रीय पक्षाचा दर्जा असल्यास पक्षाला काही फायदे मिळतात. संपूर्ण देशभरात एकाच विशिष्ट चिन्हावर निवडणूक लढवता येऊ शकते. बसपाच्या प्रमुख मायावती यांनी पक्ष वाढवण्यावर भर दिला नाही, असे म्हणता येईल. बसपा पक्षाला उर्जितावस्था प्राप्त करून देण्यासाठी पक्षप्रमुखानी रचनाबद्ध कार्य करण्याची गरज आहे असे वाटते.

रिपोर्टर

  • BIPIN ADHANGLE
    BIPIN ADHANGLE

    The Reporter specializes in covering a news beat, produces daily news for Adarsh Swarajya News

    BIPIN ADHANGLE

संबंधित पोस्ट